Tavla zar isimleri
Tavla masasında zar “altı altı” diye değil, “dü şeş” diye söylenir. Bu isimler Farsça sayılarla Türkçe sayıların karışımıdır; aşağıda en bilinenleri ve nereden geldiklerini topladık.
Ücretsiz oynaKayıt yok, indirme yok — doğrudan tarayıcıda
Çift zarların isimleri
| Zar | İsim | Ne demek |
|---|---|---|
| 1-1 | hep yek | yek — Farsça “bir” |
| 2-2 | dubara | bütün kaynaklarda aynı isim |
| 3-3 | dü se | dü — iki, se — üç (Farsça): “iki üç” |
| 4-4 | dört cihar | dört — Türkçe, cihar — Farsça “dört” |
| 5-5 | dü beş | dü — Farsça iki, beş — Türkçe |
| 6-6 | dü şeş | dü — iki, şeş — altı (Farsça) |
1-1 ve 5-5 için yöreye göre başka adlar da duyulur; dubara, dü se, dört cihar ve dü şeş ise hemen her yerde aynıdır.
Şeş beş: en ünlü atış çift değil
Şeş beş 6-5 atışıdır: Farsça şeş (altı) ve Türkçe beş. Bu söz o kadar sevilmiş ki başka dillerde oyunun adı olmuş: İsrail'de tavlaya şeş beş denir, Rusya'da ve Kafkasya'da da “шеш-беш” oyunun adlarından biridir.
Sayılar nereden geliyor
Zar isimleri Farsça sayılara dayanır, araya Türkçe sayılar karışmıştır. Tavlanın kendisi de İran kökenlidir: Farsçada oyunun adı nard, Osmanlıcada nerd ve nerttahta. Bu yüzden aynı isimleri bugün Bakü'de, Tahran'da ve Moskova'daki oyuncuların ağzında da duyarsın — biraz farklı telaffuzla.
| Sayı | Farsça | Zar isimlerinde |
|---|---|---|
| 1 | yek | hep yek |
| 2 | dü (do) | dü se, dü beş, dü şeş |
| 3 | se | dü se |
| 4 | cihar (çahar) | dört cihar |
| 5 | penç | (Türkçe beş: dü beş, şeş beş) |
| 6 | şeş | dü şeş, şeş beş |
Çift olmayan atışlar da aynı sayılarla adlandırılır. Bu isimlerin yazılışı bölgeden bölgeye daha çok değişir (cihar/çihar, penç/penc gibi), bu yüzden burada yalnızca kaynakların üzerinde birleştiği isimleri verdik.
Hangi çift kaç hane yürütür
Çift zar dört kez oynandığı için her çift, zarın dört katı kadar yol getirir. İhtimalleri de aynıdır: her belirli çift 36 atışta bir gelir. Şeş beş ise iki şekilde gelebildiği için (6-5 ve 5-6) dü şeşten iki kat sıktır: 36'da 2.
| İsim | Zar | Toplam hane | Uzun nard'da ilk el |
|---|---|---|---|
| hep yek | 1-1 | 4 | baştan 1 pul |
| dubara | 2-2 | 8 | baştan 1 pul |
| dü se | 3-3 | 12 | baştan 2 pul |
| dört cihar | 4-4 | 16 | baştan 2 pul |
| dü beş | 5-5 | 20 | baştan 1 pul |
| dü şeş | 6-6 | 24 | baştan 2 pul |
Uzun nard'da baştan normalde her el tek pul alınır; ilk elde gelen dü se, dört cihar ve dü şeş bunun tek istisnasıdır: baş kuralı. Olasılıkların geri kalanı: tavla zar ihtimalleri.
Düşeş: zardan gündelik dile
Düşeş Türkçeye tavla masasından geçmiş bir sözdür: iki zarın da altı gelmesi, oyunun en güçlü atışı. Mecaz anlamda beklenmedik büyük şans, kaçırılmayacak fırsat demektir.
Çift zar nasıl oynanır
Çift zar dört kez oynanır: dü şeş gelirse dört kez 6. Ayrıntılar, örnekler ve uzun nard'daki baş kuralı istisnası: tavlada çift zar. Diğer tavla sözcükleri — kapı, açık pul, mars, kırık pul — tavla terimleri sayfasında.
Ücretsiz oynaKayıt yok, indirme yok — doğrudan tarayıcıda
Sık sorulan sorular
Tavlada çift zarların isimleri nelerdir?
1-1 hep yek, 2-2 dubara, 3-3 dü se, 4-4 dört cihar, 5-5 dü beş, 6-6 dü şeş. Yazılışları yöreden yöreye biraz değişir.
Şeş beş ne demek?
6-5 atışının adı: Farsça şeş (altı) ve Türkçe beş. Çift değildir. Aynı söz İsrail'de ve Kafkasya'da tavlanın kendisinin adı olarak da kullanılır.
Düşeş ne demek?
Farsça dü (iki) ve şeş (altı): iki zarın da altı gelmesi. Gündelik Türkçede “düşeş” şans, beklenmedik iyi fırsat anlamında da kullanılır.
Dört cihar neden “dört dört” demek?
Cihar Farsçada dört demektir; dört ise Türkçe. İsimde iki dilin sayısı yan yana durur — tavla zar isimlerinin karışık kökeninin en güzel örneği.
Bu isimleri oyun kullanıyor mu?
Bu sayfa bilgi amaçlı; oyunda zarlar rakamla gösterilir. Kuralları ve çift zarın nasıl oynandığını tavla kuralları sayfasında anlattık.
Güncellendi: 24 Ekim 2026