Istorija tavle
Tavla je jedna od najstarijih društvenih igara koja se i danas igra. Evo šta se o njenoj prošlosti zna sigurno, šta je legenda i kako je ime latinske table stiglo do naših kafana.
Igraj besplatnoBez registracije i preuzimanja — direktno u pregledaču
Drevne igre sa kockicama
Igre u kojima figure trče po tabli onoliko koliko pokažu kockice poznate su još iz trećeg milenijuma pre nove ere. Najpoznatija je Kraljevska igra iz Ura iz Mesopotamije: tabla iz kraljevske nekropole u Uru, danas u Britanskom muzeju, datira otprilike iz 2600–2400. godine pre nove ere. To nije direktan predak tavle, ali pripada istoj velikoj porodici „trka sa kockicama“.
Rimska tabula
U Rimskom carstvu igrala se ludus duodecim scriptorum, „igra dvanaest linija“, a kasnije tabula. Ona je već imala 24 polja i po 15 figura po igraču — kao danas. Odatle je i ime: latinsko tabula („tabla“) → grčko tavli → tursko tavla → naša tavla.
Sačuvan je čak i opis partije vizantijskog cara Zenona (oko 480. godine): epigram Agatija Skolastika opisuje nesrećno bacanje koje mu je srušilo celu poziciju. Razlike od današnje igre: bacale su se tri kockice, a figure su igru počinjale van table.
Persijska legenda i nardi
Persijsko predanje priča da je indijski car poslao šah na dvor Hosroa I i izazvao Persijance da odgonetnu njegova pravila. Mudrac Bozorgmehr ih je odgonetnuo — i zauzvrat smislio novu igru, nazvanu po osnivaču dinastije Sasanida: nev-ardašir, „hrabri Ardašir“. Odatle potiče reč nardi.
Isti tekst opisuje igru kao sliku sveta: tabla je zemlja, 30 figura su dani i noći u mesecu (15 svetlih i 15 tamnih), a njihovo kretanje je kretanje zvezda.
Tavla na Balkanu
Iz Persije i Vizantije igra se raširila po celom istočnom Sredozemlju: tavla u Turskoj, tavli u Grčkoj, tawla u arapskom svetu, tabla u Bugarskoj, tavla u Srbiji i celom regionu. Na Balkan je stigla preko Turske, zajedno sa imenom i nazivima bacanja — šeš-beš i dušeš i danas zvuče isto kao u Istanbulu. Svaka sredina zadržala je svoje običaje: kod nas se igra tavla sa udaranjem, u Grčkoj se uz nju igraju i druge varijante, a u Bugarskoj meč od tri različite igre.
Na Kavkazu i u Rusiji prevladala je varijanta bez udaranja — duge nardi. U Evropi i Americi igra sa udaranjem postala je backgammon, a dvadesetih godina XX veka njujorški klubovi dodali su kocku za dupliranje, koja se u balkanskoj tavli ne koristi ni danas.
Hronologija ukratko
| Kada | Šta |
|---|---|
| oko 2600–2400. p. n. e. | Kraljevska igra iz Ura — daleki rođak iz porodice igara sa kockicama |
| Rimsko carstvo | Ludus duodecim scriptorum, zatim tabula sa 24 polja i po 15 figura |
| oko 480. | Nesrećna partija cara Zenona, kasnije opisana u Agatijevom epigramu |
| Sasanidska Persija | Legenda o Bozorgmehru i ime nev-ardašir — odatle „nardi“ |
| dvadesete godine XX veka | Njujorški klubovi dodaju backgammonu kocku za dupliranje |
Šta se promenilo u pravilima
- Broj kockica. U Zenonovo vreme bacale su se tri; danas se tavla, nardi i backgammon igraju sa dve.
- Početak. Tada su figure ulazile na tablu spolja. Danas u tavli stoje 2–5–3–5 (postavka tavle), a u dugim nardima svih petnaest kreće sa glave.
- Udaranje. Tavla i backgammon udaraju usamljenu figuru, a duge nardi se igraju potpuno bez udaranja.
- Kocka za dupliranje. Ostala je u backgammonu; na Balkanu se meč broji običnim poenima — pobeda i mars.
Nepromenjeno je ostalo 24 polja, 15 figura po igraču i to da kockice odlučuju koliko ideš, a ti — kojom figurom. U NARDEON-u se meč igra do 1, 3, 5 ili 7 poena i bez kocke za dupliranje, kao u našoj tavli.
Tavla danas
Danas se tavla igra na turnirima, u aplikacijama i na sajtovima. Možeš da igraš sa protivnikom iz druge zemlje, sa prijateljem preko linka ili protiv kompjutera — a suština je ista kao pre mnogo vekova: kockice, figure i malo zadirkivanja preko table. Počni od stranice tavla online.
Igraj besplatnoBez registracije i preuzimanja — direktno u pregledaču
Česta pitanja
Odakle potiče reč tavla?
Od latinske reči tabula — „tabla, daska“. Rimljani su tako zvali igru sa 24 polja i po 15 figura; preko grčkog i turskog ime je stiglo i do nas.
Ko je izmislio tavlu?
To se ne zna. Igre u kojima figure jure po tabli prema bacanju kockica postoje više od četiri hiljade godina, a današnji oblik sa 24 polja poznat je još iz Rima.
Da li je tavla isto što i backgammon?
U suštini jeste. Backgammon je engleski naziv iste igre; međunarodni backgammon ima još i kocku za dupliranje, koje u tavli nema.
Šta su nardi?
Persijsko ime iste porodice igara. Na Kavkazu i u Rusiji najpopularnija je varijanta bez udaranja — duge nardi.
Ažurirano: 24. oktobra 2026