Нарды терминдері
Тақта басында еститін және ережелерде кездесетін сөздер — қысқа әрі түсінікті. Жақшада — бұл ұғымның бэкгаммонда қалай аталатыны. Соңында — нарды ойыншылары лақтыруларды атайтын парсы сөздері.
Тегін ойнауТіркелусіз және жүктеусіз — тікелей браузерде
Тақта және тастар
- Пункт
- Тақтадағы жіңішке үшбұрыш, тастар тұратын орын. Тақтада 24 пункт; ойын баптауларында оны «ұяшық» деп те атайды. (point)
- Бас
- Ұзын нардыда — партия басында ойыншының 15 тасының бәрі тұратын пункт. Бір жүрісте бастан бір тас алынады, ал бірінші жүрісте 6-6, 4-4 немесе 3-3 түссе — екеуі.
- Үй
- Тақтаның ширегі — ойыншы жолының соңғы алты пункті. Тастарды шығаруды бастау үшін бәрін осында жинау керек. (home board)
- Аула
- Үйдің қасындағы ширек. Қысқа нардыда — 7–12-пункттер. (outer board)
- Бар
- Тақтаның ортасындағы жолақ. Қысқа нардыда соғылған тас осында қойылады. (bar)
- Тас (шашка, фишка)
- Әр ойыншыда 15-тен, ақ және қара. (checkers)
- Сүйек (зар, кубик)
- Ойын кубигі. Қарама-қарсы жақтарындағы сандардың қосындысы — 7. NARDEON-да сүйекті сервер лақтырады. (dice)
Жүрістер мен позициялар
- Дубль (куш)
- Екі сүйекте бірдей сан түскен лақтыру. Төрт рет ойналады. Толығырақ — нардыдағы дубль. (doubles)
- Толық жүріс
- Ереже: екі санды да ойнауға болса, екеуі де ойналады; тек біреуін болса — сол; екеуінің бірі ғана сыйса — үлкені. Қара: жүріс жоқ болса.
- Блот
- Пункттегі жалғыз тас. Қысқа нардыда оны соғуға болады. (blot)
- Тас соғу
- Қысқа нардыда — қарсыластың блотына тоқтау; соғылған тас барға кетеді. (hit)
- Кіргізу
- Бардағы тасты қайта ойынға — қарсыластың үйіне енгізу. (enter)
- Зәкір
- Қарсыластың үйінде сенің екі не одан көп тасың тұрған пункт. (anchor)
- Блок, бөгет
- Ережеде — қатарлас алты алынған пункт; күнделікті сөзде қысқарақ қатарды да блок немесе бөгет дейді. Ұзын нардыда қарсыластың бірде-бір тасы өтпеген алтылық блокқа тыйым салынған. (prime)
- Пиптер
- Ойыншының барлық тасына шығаруға дейін жүруге қалған пункттер саны. NARDEON-да ойыншы атының қасында көрінеді. (pip count)
- Шығару
- Партия соңында тастарды үйден тақтадан тыс шығару. Толығырақ — тастарды шығару. (bear off)
- Жүрісті өткізу
- Бірде-бір санды ойнау мүмкін болмаса, жүріс қарсыласқа өтеді.
Партия нәтижесі
- Ойн
- Кәдімгі жеңіс: жеңілген ойыншы кемінде бір тас шығарды. 1 ұпай. (single game)
- Марс
- Жеңілген ойыншы бірде-бір тас шығармады. 2 ұпай. Толығырақ — нардыдағы марс. (gammon)
- Кокс (үй марсы)
- Қысқа нардыда: жеңілген ойыншы бірде-бір тас шығармады, оның үстіне тасы әлі барда немесе жеңімпаздың үйінде. 3 ұпай. NARDEON-да ұзын нардыда кокс есептелмейді. (backgammon)
- Партия және матч
- Партия — бір ойын, матч — белгіленген ұпайға дейінгі партиялар сериясы. NARDEON-да — 1, 3, 5 немесе 7 ұпайға дейін. Қара: нардыда ұпай санау.
- Еселеу кубигі
- Қысқа нардыдағы 2–64 сандары бар кубик: онымен партияның ұпай құнын екі есе арттыруды ұсынады. NARDEON-да ол әзірге жоқ. (doubling cube)
Лақтырулардың атаулары
Тақта басында лақтыруларды көбіне сандармен емес, сөзбен атайды. Атаулар парсы тілінен, түркі сөздері араласып келген: ек — 1, ду — 2, се — 3, чар — 4, пяндж — 5, шеш — 6; сондай-ақ түркінің дөрт — 4 және беш — 5 сөздері. Айтылуы өңірден өңірге сәл өзгереді.
| Лақтыру | Атауы | Мағынасы |
|---|---|---|
| 6-5 | шеш-беш | «алты-бес»; ойынның өзін де солай атайды |
| 6-6 | ду-шеш | «екі алтылық» |
| 5-5 | ду-беш | «екі бестік» |
| 4-4 | дөрт-чар | «төрт-төрт» |
| 3-3 | ду-се | «екі үштік» |
| 2-2 | дубара | «екі екілік» |
| 6-1 … 6-4 | шеш-ек, шеш-ду, шеш-се, шеш-чар | «алты-бір» … «алты-төрт» |
| 5-1 … 5-4 | пяндж-ек, пяндж-ду, пяндж-се, пяндж-чар | «бес-бір» … «бес-төрт» |
«Нарды» сөзінің шығу тегі мен ойынның жолы — нарды тарихы бетінде. Ережелер толығымен — ұзын нарды және қысқа нарды.
Тегін ойнауТіркелусіз және жүктеусіз — тікелей браузерде
Жиі қойылатын сұрақтар
Шеш-беш деген не?
6-5 лақтыруы: «шеш» парсыша — алты, «беш» түркіше — бес. Халық арасында нарды ойынының өзін де солай атайды.
Ду-шеш деген не?
Алтылықтардың дублі, 6-6: «ду» — екі, «шеш» — алты.
Марс пен кокстың айырмасы неде?
Марс — жеңілген ойыншы бірде-бір тас шығармады, 2 ұпай. Кокс (қысқа нардыда) — сонымен қатар оның тасы барда немесе жеңімпаздың үйінде қалды, 3 ұпай. NARDEON-да ол «үй марсы» деп жазылады.
Ойн деген не?
Кәдімгі жеңіс: жеңілген ойыншы кемінде бір тас шығарып үлгерді. 1 ұпай.
Пиптер деген не?
Барлық тасыңның шығаруға дейін жүруге қалған пункттерінің қосындысы. Жарыста кім алда екенін көрсетеді.
Нарды ағылшынша қалай аталады?
Әлемде қысқа нардыны backgammon деп атайды. Ұзын нардыны ағылшынша long nardy немесе nardi деп жазады.
Жаңартылды: 24 қазан 2026